Tự học trên mạng mà không bị lạc cần ba thứ. Biết mình học để làm gì trước khi đi tìm tài liệu. Chọn nguồn theo chất lượng chứ không theo độ nổi tiếng hay số lượt xem. Và có một sản phẩm cụ thể để tự kiểm tra, thay vì lấy việc xem hết video làm thước đo.
Chào bạn, đây là Nhà Khai Phóng. Chưa bao giờ việc học lại dễ tiếp cận như bây giờ. Gần như môn nào cũng có bài giảng miễn phí, có khoá học, có người hướng dẫn trên mạng. Vậy mà rất nhiều người, kể cả mình, có cả một danh sách khoá học đã đăng ký mà chưa bao giờ học xong. Tập này bàn vì sao, và cách làm khác đi.
Vì sao dễ lạc khi học trên mạng?
Lý do đầu tiên là quá nhiều lựa chọn. Khi có hàng trăm khoá học về cùng một chủ đề, bạn tốn rất nhiều sức chỉ để chọn, và luôn có cảm giác có một khoá tốt hơn ở đâu đó. Cảm giác đó làm bạn nhảy từ khoá này sang khoá khác mà không đi sâu cái nào.
Lý do thứ hai là môi trường. Học trên cùng một thiết bị với mạng xã hội, tin nhắn, trò chơi, là học trong một căn phòng có hàng chục cánh cửa mở ra những thứ hấp dẫn hơn.
Lý do thứ ba là không có ai chờ mình. Ở lớp học thật, có thầy cô, có bạn bè, có giờ giấc. Trên mạng, bạn tự quyết định tất cả, và rất dễ để mai học tiếp.
Lý do thứ tư tinh vi hơn: xem video cho cảm giác đang học. Bạn gật gù theo lời giảng, thấy mọi thứ hợp lý, và nghĩ mình đã hiểu. Nhưng như tập trước nói, nhận ra không phải là biết.
Biết mình học để làm gì
Trước khi mở bất kỳ trang khoá học nào, viết ra một câu: sau khi học xong, mình làm được gì mà giờ chưa làm được. Làm được một bảng tính theo dõi chi tiêu gia đình. Đọc được một bài báo khoa học trong lĩnh vực mình. Chụp được ảnh chân dung đẹp bằng điện thoại.
Câu này là cái la bàn. Khi thấy một khoá học hấp dẫn, hỏi: nó có giúp mình tới được đích này không. Nếu không, để sau.
Nó cũng giúp bạn biết khi nào dừng. Nhiều khoá học dài hàng chục giờ, nhưng mục tiêu của bạn có khi chỉ cần một phần ba. Học phần cần, làm được việc, rồi đi tiếp.
Nếu chưa biết mình muốn gì, cũng không sao. Lúc đó hãy học thử vài bài của nhiều thứ, với ý thức rõ ràng rằng đây là giai đoạn nếm thử, không phải giai đoạn học nghiêm túc.
Đánh giá một nguồn học trên mạng
Số lượt xem và số người theo dõi đo sự nổi tiếng, không đo chất lượng. Một người giảng rất cuốn hút có thể nói sai, một người giảng khô khan có thể rất chính xác.
Vài câu hỏi giúp đánh giá. Người dạy có kinh nghiệm thật trong lĩnh vực không, họ có làm ra thứ gì trong nghề không. Họ có nói rõ giới hạn của điều mình dạy, có thừa nhận những chỗ còn tranh luận không. Hay mọi thứ đều chắc chắn, đều dễ dàng, đều thần kỳ.
Cẩn thận với những khoá hứa hẹn kết quả thần tốc: thành thạo trong bảy ngày, kiếm tiền ngay sau khoá học. Học thật không nhanh như vậy.
Các khoá học của trường đại học và tổ chức giáo dục uy tín đưa lên mạng thường là điểm khởi đầu tốt, vì có lộ trình và được biên soạn cẩn thận. Nhiều khoá có thể học miễn phí.
Xem ít, làm nhiều
Đây là thay đổi quan trọng nhất. Với mỗi giờ xem bài giảng, hãy dành ít nhất một giờ để tự làm. Làm bài tập, làm dự án nhỏ, tự viết lại, tự giảng lại.
Một cách hay: xem một đoạn bài giảng, dừng lại, tự làm lại những gì người dạy vừa làm mà không xem lại. Nếu làm không được, xem lại đúng đoạn đó. Cách này chậm hơn xem liền một mạch nhưng hiệu quả hơn rất nhiều.
Tự tạo một sản phẩm cuối cùng, dù nhỏ. Học thiết kế thì thiết kế một tấm thiệp mời cho sinh nhật người thân. Học viết thì viết một bài hoàn chỉnh. Sản phẩm là bằng chứng bạn học được, rõ ràng hơn mọi chứng chỉ.
Tăng tốc độ video lên có thể tiết kiệm thời gian, nhưng đừng dùng điều đó để xem được nhiều hơn. Dùng thời gian tiết kiệm được để làm.
Giữ mình khỏi xao nhãng
Học trên máy tính, hãy tắt thông báo, đóng mọi thẻ không liên quan. Một số người dùng hẳn một trình duyệt hoặc một tài khoản riêng chỉ để học, không đăng nhập mạng xã hội trên đó.
Đặt giờ học cố định như một lớp học thật, và báo cho người trong nhà biết. Có người thích học cùng bạn qua cuộc gọi video, mỗi người tự học nhưng biết có người đang cùng ngồi.
Chia nhỏ phiên học: hai mươi lăm phút tập trung, năm phút nghỉ đứng dậy đi lại, rồi lặp lại. Nhịp này giúp nhiều người giữ được tập trung.
Mạng cho ta một thư viện khổng lồ, nhưng không cho ta cái ghế ngồi yên để đọc. Cái ghế đó phải tự mình kê lấy. Khoá học dở dang nào của bạn xứng đáng được học lại, lần này với một mục tiêu rõ ràng?
Câu hỏi thường gặp
Học trực tuyến có hiệu quả bằng học trực tiếp không?
Tuỳ môn và tuỳ người. Với nhiều môn lý thuyết, học trực tuyến có thể hiệu quả nếu người học chủ động. Với những môn cần thực hành có người sửa, học trực tiếp hoặc kết hợp thường tốt hơn.
Chứng chỉ khoá học trực tuyến có giá trị không?
Tuỳ nơi cấp và tuỳ người tuyển dụng. Nhưng một sản phẩm cụ thể bạn làm ra sau khoá học thường thuyết phục hơn chứng chỉ.
Có nên trả tiền cho khoá học trên mạng?
Nếu khoá học có chất lượng, có hỗ trợ, và bạn thật sự cần, trả tiền có thể giúp bạn cam kết hơn. Nhưng hãy thử các nguồn miễn phí uy tín trước, nhiều nguồn rất tốt.
Làm sao không bỏ dở khoá học?
Đặt mục tiêu cụ thể, chọn một khoá thay vì nhiều khoá, học vào giờ cố định, và tìm người học cùng. Nếu khoá học không hợp, dừng hẳn và chọn khoá khác thay vì để dở dang.
Trẻ em có nên tự học trên mạng?
Có thể, nhưng cần cha mẹ đồng hành chọn nguồn, đặt giới hạn thời gian và giúp con giữ tập trung. Trẻ nhỏ rất dễ bị cuốn sang nội dung giải trí.
