Đổi nghề ở tuổi ba mươi, bốn mươi nên bắt đầu bằng việc thử nghề mới ở quy mô nhỏ trước khi bỏ hẳn nghề cũ. Tìm xem những kỹ năng nào từ nghề cũ mang sang được, học đúng phần cốt lõi của nghề mới thay vì học lại mọi thứ từ đầu, và chuẩn bị tài chính cho giai đoạn chuyển tiếp, vốn thường dài hơn ta nghĩ.
Chào bạn, đây là Nhà Khai Phóng. Có những người tới một lúc nhận ra nghề mình đang làm không còn hợp nữa, hoặc nghề đó đang biến mất, hoặc trong lòng có một tiếng gọi khác. Tuổi ba mươi, bốn mươi, có gia đình, có trách nhiệm, việc đổi nghề đáng sợ hơn nhiều so với tuổi hai mươi. Mình không hứa rằng đổi nghề sẽ thành công. Tập này chỉ bàn cách đi cho khôn ngoan.
Thử nhỏ trước khi nhảy
Sai lầm phổ biến nhất là nghỉ việc cũ trước, rồi mới bắt đầu tìm hiểu nghề mới. Nếu nghề mới hoá ra không như mình tưởng, bạn đã mất nguồn thu nhập và mất cả chỗ đứng.
Cách an toàn hơn là thử ở quy mô nhỏ trong khi vẫn giữ việc cũ. Muốn làm thiết kế, nhận một hai dự án nhỏ ngoài giờ. Muốn mở quán cà phê, xin làm thêm cuối tuần ở một quán để xem công việc thật ra sao. Muốn làm giáo viên, thử dạy kèm vài buổi.
Những lần thử đó cho bạn thông tin thật mà không sách nào cho được. Có người thử xong thấy mê hơn, có người thử xong thấy nghề mơ ước không hợp chút nào. Cả hai kết quả đều quý.
Nói chuyện với những người đang làm nghề đó, nhất là những người cũng đã đổi nghề muộn như bạn. Hỏi họ về những điều khó nhất, những điều họ ước gì đã biết trước.
Mang kỹ năng cũ theo
Người đổi nghề hay nghĩ mình phải bắt đầu từ số không. Nhưng mười năm đi làm để lại rất nhiều thứ mang theo được.
Một chị làm kế toán mười năm chuyển sang làm phân tích dữ liệu có sẵn con mắt với con số và sự cẩn thận. Một anh làm bán hàng chuyển sang làm giáo viên có sẵn khả năng thuyết phục và đọc người. Một người làm quản lý chuyển sang nghề khác mang theo kinh nghiệm tổ chức, làm việc với con người.
Hãy liệt kê những gì mình làm giỏi ở nghề cũ, không phải theo tên công việc, mà theo kỹ năng: giao tiếp với khách khó tính, sắp xếp nhiều việc cùng lúc, viết báo cáo rõ ràng, học nhanh phần mềm mới. Rồi xem kỹ năng nào nghề mới cần.
Kết hợp kinh nghiệm cũ với kỹ năng mới có khi tạo ra một vị trí mà người chỉ học nghề mới từ đầu không có được.
Học đúng phần cốt lõi
Người lớn đổi nghề không có thời gian học lại bốn năm đại học. Cần học có chọn lọc.
Tìm hiểu xem nghề mới đòi hỏi những kỹ năng cốt lõi nào để bắt đầu làm được việc. Hỏi người trong nghề: một người mới cần biết gì để được nhận vào vị trí đầu tiên. Tập trung vào đó trước.
Chọn cách học phù hợp với hoàn cảnh: khoá học buổi tối, khoá học trực tuyến có dự án thực hành, học việc với người đi trước. Ưu tiên những cách học cho bạn làm ra sản phẩm, vì sản phẩm là thứ chứng minh năng lực tốt nhất khi bạn chưa có kinh nghiệm trong nghề mới.
Và dùng những phương pháp tự học đã bàn ở các tập trước: đặt mục tiêu cụ thể, làm thử sớm, giảng lại để hiểu, ôn giãn cách. Người lớn học được, và học có mục đích rõ thường nhanh hơn người trẻ học lan man.
Chuẩn bị tài chính
Đây là phần ít lãng mạn nhất nhưng quan trọng nhất. Giai đoạn chuyển nghề thường có một khoảng thu nhập giảm, vì bạn bắt đầu ở vị trí thấp hơn trong nghề mới, hoặc cần thời gian học không có thu nhập.
Trước khi chuyển, tính kỹ gia đình cần bao nhiêu để sống trong giai đoạn đó, và chuẩn bị một khoản dự phòng. Khoảng thời gian chuyển thường dài hơn ta dự tính, nên chuẩn bị dư ra một chút.
Nói chuyện thẳng thắn với người bạn đời, với gia đình. Đổi nghề ở tuổi này không phải chuyện của một người, mà ảnh hưởng tới cả nhà. Sự ủng hộ của gia đình giúp bạn đi qua những tháng khó khăn.
Nếu chưa đủ điều kiện, không sao, cứ tiếp tục thử nhỏ, học dần, tích luỹ. Chậm mà chắc tốt hơn nhảy vội rồi phải quay lại.
Đối diện nỗi sợ làm người mới
Cái khó nhất khi đổi nghề ở tuổi này nhiều khi không phải là học, mà là cảm giác làm người mới. Sau mười năm là người có kinh nghiệm, được hỏi ý kiến, giờ bạn là người hỏi, người bị sửa, có khi làm việc dưới quyền người trẻ hơn mình.
Cảm giác đó khó chịu, và cần được thừa nhận. Nhưng cũng có thể nhìn nó khác: được làm người mới ở tuổi ba mươi, bốn mươi là một đặc ân. Não được học lại, được ngạc nhiên, được lớn thêm.
Giữ sự khiêm tốn mà không tự ti. Bạn là người mới trong nghề này, nhưng không phải người mới trong cuộc đời. Kinh nghiệm sống, sự chín chắn, khả năng xử lý con người là những thứ bạn mang theo.
Không ai biết trước việc đổi nghề sẽ ra sao. Nhưng nếu bạn đang nghĩ tới nó, bước thử nhỏ đầu tiên bạn có thể làm trong tháng này là gì?
Câu hỏi thường gặp
Bốn mươi tuổi đổi nghề có quá muộn không?
Không có tuổi nào là quá muộn tuyệt đối, nhưng càng lớn tuổi càng cần tính kỹ về tài chính và thời gian. Nhiều người đổi nghề ở tuổi này và tìm được công việc hợp hơn, dù hành trình không dễ.
Có nên học lại đại học khi đổi nghề?
Tuỳ nghề. Một số nghề bắt buộc có bằng cấp. Nhiều nghề khác chấp nhận người có kỹ năng và sản phẩm thực tế, lúc đó các khoá học ngắn và tự học có thể phù hợp hơn.
Làm sao biết mình có hợp với nghề mới không?
Thử làm ở quy mô nhỏ, nói chuyện với người trong nghề, và để ý cảm giác của mình khi làm. Nếu vẫn thấy hứng thú khi đã biết cả mặt khó, đó là dấu hiệu tốt.
Đổi nghề có làm mất hết kinh nghiệm cũ?
Không. Nhiều kỹ năng như giao tiếp, tổ chức, giải quyết vấn đề mang theo được. Kết hợp kinh nghiệm cũ với nghề mới đôi khi tạo ra lợi thế riêng.
Gia đình không ủng hộ đổi nghề thì sao?
Lắng nghe lý do của gia đình, thường là nỗi lo về tài chính và ổn định. Trình bày kế hoạch cụ thể, có bước thử nhỏ và có dự phòng, sẽ giúp gia đình yên tâm hơn.
