Tự học không có nghĩa là học một mình. Một người đi trước để hỏi khi bí, vài người bạn cùng học để giữ nhịp, và một cộng đồng để chia sẻ sản phẩm sẽ giúp việc tự học nhanh hơn và bền hơn rất nhiều. Cách tìm được họ là hỏi cho cụ thể, cho đi trước khi xin, và tôn trọng thời gian của người khác.
Chào bạn, đây là Nhà Khai Phóng. Hình ảnh người tự học thường là một người ngồi một mình với sách vở tới khuya. Nhưng nếu nhìn kỹ câu chuyện của những người tự học giỏi, gần như ai cũng có vài người bên cạnh: một người thầy không chính thức, một nhóm bạn cùng chí hướng, một người để khoe những gì mình vừa làm được.
Vì sao cần người đi trước?
Người đi trước nhìn thấy những lỗi mà bạn không tự thấy. Bạn tập đàn sai tư thế tay suốt ba tháng, không biết, cho tới khi có người chỉ ra trong một phút. Bạn đọc sai hướng một vấn đề, một câu hỏi của người trong nghề làm bạn đổi cả cách nghĩ.
Họ cũng biết cái gì quan trọng, cái gì bỏ qua được. Người mới thường dành quá nhiều thời gian cho những thứ không đáng, vì không biết cái gì là cốt lõi. Người đi trước có thể nói: phần này em lướt qua thôi, phần kia mới là nền.
Và họ cho bạn một hình mẫu. Nhìn một người đã đi xa trên con đường mình đang đi, bạn biết nó dẫn tới đâu, và tin rằng mình cũng đi được.
Người đi trước không nhất thiết phải là chuyên gia nổi tiếng. Một người chỉ hơn bạn vài năm kinh nghiệm thường là người giúp được nhiều nhất, vì họ còn nhớ cảm giác của người mới.
Hỏi thế nào để người bận vẫn muốn giúp?
Câu hỏi tệ nhất là anh chị chỉ em cách học với. Câu đó quá rộng, người được hỏi không biết bắt đầu từ đâu, và phải bỏ nhiều thời gian mới trả lời được.
Câu hỏi tốt thì cụ thể và cho thấy bạn đã tự cố gắng. Em đang học vẽ chân dung, đã tập theo cuốn sách này được hai tháng, em thấy mắt nhân vật luôn bị lệch, em đã thử cách này cách kia mà chưa được, anh chị nhìn giúp em xem lỗi ở đâu. Một câu như vậy trả lời được trong năm phút, và người được hỏi thấy công sức của mình không phí.
Tôn trọng thời gian của họ. Hỏi ngắn, cảm ơn, và quay lại kể cho họ nghe kết quả sau khi áp dụng lời khuyên. Người giúp đỡ rất vui khi thấy lời khuyên của mình có ích, và sẽ sẵn lòng giúp lần sau.
Đừng mong một người thầy trọn gói. Nhiều khi bạn có vài người đi trước, mỗi người giúp một khía cạnh.
Tìm người ở đâu?
Bắt đầu từ vòng quen biết. Hỏi bạn bè, đồng nghiệp, họ hàng xem có ai biết người làm trong lĩnh vực đó không. Nhiều khi người bạn cần tìm chỉ cách bạn một lời giới thiệu.
Các câu lạc bộ, nhóm sở thích, lớp học ngắn hạn ở địa phương là nơi gặp người cùng chí hướng rất tốt. Thư viện, nhà văn hoá, trung tâm thanh thiếu niên thường có những hoạt động như vậy.
Trên mạng có những cộng đồng tự học nghiêm túc. Hãy chọn nơi mà thành viên chia sẻ sản phẩm thật và góp ý tử tế, tránh nơi chỉ toàn khoe khoang hay tranh cãi.
Và cho đi trước. Chia sẻ những gì bạn học được, giúp người mới hơn mình, trả lời câu hỏi của người khác. Người cho đi thường nhận lại nhiều hơn họ nghĩ, vì người ta nhớ tới những người đã giúp mình.
Bạn đồng hành giữ nhịp cho nhau
Nếu người đi trước giúp bạn đi đúng hướng, thì bạn đồng hành giúp bạn đi đều. Hai người cùng học một môn, hẹn nhau mỗi tuần kể xem đã học được gì, sẽ khó bỏ hơn nhiều so với một người học một mình.
Bạn đồng hành không cần giỏi hơn bạn. Thậm chí ngang sức lại tốt, vì hai người cùng vấp ở những chỗ giống nhau và cùng tìm cách vượt qua.
Một nhóm nhỏ ba bốn người có thể thay nhau giảng, thay nhau chấm bài cho nhau, thay nhau tìm tài liệu. Chia việc như vậy vừa nhẹ gánh vừa học được nhiều hơn.
Có những nhóm chỉ đơn giản là cùng ngồi học, mỗi người một việc, nhưng sự có mặt của người khác giúp mình tập trung hơn. Không gian đọc chung, thư viện, quán cà phê yên tĩnh đều dùng được.
Giữ một nhóm học lâu dài
Nhóm học hay tan sau vài tuần vì không có nhịp cố định. Hãy đặt một giờ gặp đều đặn, mỗi tuần hoặc mỗi hai tuần, và giữ nó như giữ một cuộc hẹn quan trọng.
Mỗi buổi nên có một việc cụ thể: một người trình bày, cả nhóm cùng làm một bài, hoặc mỗi người khoe một sản phẩm. Buổi nào cũng chỉ ngồi nói chuyện chung chung thì dần dần mọi người thấy không đáng đi.
Chấp nhận nhóm thay đổi. Có người rời đi, có người mới vào. Một nhóm sống lâu không phải nhóm giữ nguyên thành viên, mà là nhóm giữ được tinh thần.
Tự học giỏi không phải là học một mình giỏi, mà là biết học cùng người khác. Ai là người đầu tiên bạn có thể rủ học cùng trong tuần này?
Câu hỏi thường gặp
Làm sao tìm người hướng dẫn khi không quen ai?
Tham gia các câu lạc bộ, lớp ngắn hạn, cộng đồng trực tuyến nghiêm túc trong lĩnh vực bạn học. Tích cực chia sẻ và giúp đỡ trước, dần dần bạn sẽ quen những người đi trước sẵn lòng hỗ trợ.
Có nên trả phí cho người hướng dẫn riêng?
Nếu có điều kiện và cần tiến bộ nhanh ở kỹ năng cần sửa lỗi trực tiếp như nhạc cụ, ngoại ngữ, vài buổi học riêng có thể rất đáng. Nên chọn người có kinh nghiệm dạy người mới.
Người hướng dẫn và bạn học khác nhau thế nào?
Người hướng dẫn đi trước, giúp bạn đi đúng hướng và sửa lỗi. Bạn học đi cùng, giúp bạn đi đều, không bỏ cuộc. Cả hai đều quý và bổ sung cho nhau.
Nhóm học bao nhiêu người là vừa?
Ba tới năm người thường là vừa: đủ đông để có nhiều góc nhìn, đủ ít để ai cũng được nói và dễ hẹn lịch.
Người hướng nội có học nhóm được không?
Được. Có thể chọn nhóm nhỏ, hoặc hình thức học song song ít nói chuyện, hoặc trao đổi bằng văn bản. Không cần phải thích đám đông mới học cùng người khác được.
