Đọc sâu là đọc chậm và liền mạch, có lúc dừng lại để nghĩ, để phản bác, để nối điều vừa đọc với điều mình đã biết. Nó khó dần với nhiều người vì mắt và đầu đã quen nhịp lướt nhanh, nhảy từ mẩu này sang mẩu khác. Tin tốt là đây là thói quen, không phải khả năng bẩm sinh, nên luyện lại được.
Chào bạn, đây là Nhà Khai Phóng. Nếu bạn từng mở một cuốn sách, đọc hai trang, rồi thấy tay mình đã cầm điện thoại lúc nào không hay, bạn không cô đơn đâu. Mình cũng vậy, nhiều lần. Tập này nói về chuyện đó một cách thẳng thắn, không trách ai, và bàn cách lấy lại.
Đọc sâu khác đọc lướt ở chỗ nào?
Đọc lướt là đọc để tìm. Bạn quét mắt qua một trang để lấy một thông tin, một con số, một ý chính. Đọc lướt rất hữu ích khi tra cứu, khi đọc tin tức, khi chọn xem có nên đọc kỹ hay không.
Đọc sâu là đọc để hiểu và để nghĩ. Bạn theo từng bước lập luận của tác giả, thấy chỗ nào họ thuyết phục, chỗ nào họ lướt qua vấn đề. Bạn dừng ở một câu văn hay và đọc lại. Bạn cãi nhau với tác giả trong đầu.
Hai kiểu đọc không đối đầu nhau. Người đọc giỏi biết chuyển qua lại. Vấn đề chỉ nảy sinh khi kiểu đọc lướt trở thành kiểu đọc duy nhất, và ta mất dần khả năng ở lại với một văn bản dài.
Một dấu hiệu dễ nhận ra: bạn đọc hết một trang mà không nhớ trang đó nói gì. Mắt đã chạy qua chữ, nhưng đầu thì ở chỗ khác.
Vì sao ngày càng khó đọc hết một cuốn sách?
Có vài lý do chồng lên nhau. Lý do đầu tiên là thói quen. Mỗi ngày ta đọc rất nhiều, nhưng toàn mẩu ngắn: tin nhắn, dòng trạng thái, tiêu đề, bình luận. Đầu óc được luyện rất kỹ cho nhịp đó, và như mọi kỹ năng khác, cái gì luyện nhiều thì mạnh, cái gì bỏ lâu thì yếu.
Lý do thứ hai là phần thưởng. Mạng xã hội cho phần thưởng nhỏ và liên tục: một thông báo, một điều mới, một tiếng cười. Sách thì trả thưởng chậm, có khi phải qua mấy chục trang mới thấy hay. Khi đã quen phần thưởng nhanh, sự chậm của sách dễ bị cảm thấy như chán.
Lý do thứ ba là môi trường. Điện thoại nằm ngay cạnh, rung lên đều đặn. Mỗi lần bị cắt ngang, bạn mất thêm một lúc để quay lại mạch đọc.
Nhận ra những lý do này giúp bạn bớt tự trách. Không phải bạn lười hay kém. Bạn chỉ đang chơi một trò có luật chơi bị thiết kế để bạn thua.
Luyện lại sức đọc bắt đầu từ đâu?
Bắt đầu bằng việc dọn môi trường, vì đó là việc dễ nhất mà hiệu quả nhất. Khi đọc, để điện thoại ở phòng khác, không phải úp xuống bàn, mà ra khỏi tầm tay. Chỉ riêng việc phải đứng dậy mới cầm được điện thoại đã giảm rất nhiều lần với tay vô thức.
Thứ hai, bắt đầu ngắn. Đặt đồng hồ hai mươi phút và chỉ đọc trong hai mươi phút đó. Khi đã quen, nâng lên dần. Nhiều người thất bại vì tự đặt mục tiêu đọc hai tiếng ngay từ ngày đầu.
Thứ ba, chọn cuốn sách đúng cho giai đoạn luyện. Không phải cuốn khó nhất bạn định đọc, mà là cuốn có mạch truyện cuốn hút hoặc chủ đề bạn thật sự tò mò. Sách hay giúp bạn vượt qua mấy ngày đầu khó chịu.
Thứ tư, cầm bút khi đọc. Gạch chân, đánh dấu, ghi một chữ bên lề. Tay bận thì đầu ít đi lạc hơn.
Khi đọc mà đầu cứ đi lạc thì làm gì?
Đầu đi lạc là chuyện bình thường, kể cả với người đọc lâu năm. Điều quan trọng là nhận ra sớm và kéo về nhẹ nhàng, không bực bội.
Một mẹo đơn giản: khi thấy mình đọc hết một đoạn mà không nhớ gì, dừng lại, nhìn ra cửa sổ vài giây, rồi tự tóm tắt đoạn trước đó bằng một câu. Nếu không tóm tắt được, đọc lại đoạn đó chậm hơn.
Nếu ý nghĩ lạc cứ quay lại cùng một chuyện, ví dụ một việc cần làm, hãy ghi nó ra một tờ giấy bên cạnh. Đầu óc thường thôi nhắc khi biết việc đó đã được ghi lại.
Và nếu đã cố mà vẫn không vào, có thể hôm nay bạn quá mệt. Đọc sâu cần một chút năng lượng. Cho mình nghỉ, mai đọc tiếp, tốt hơn là ngồi nhìn chữ trong vô vọng.
Đọc sâu đáng công vì điều gì?
Có những thứ chỉ đến qua đọc sâu. Một lập luận dài hai trăm trang không thể nén vào một bài đăng mà giữ nguyên sức nặng. Một cuốn tiểu thuyết cho bạn sống vài tuần trong đầu một con người khác, điều mà không đoạn phim ngắn nào làm được.
Đọc sâu cũng luyện một thứ quý: khả năng ở lại với một vấn đề khó lâu hơn một chút trước khi bỏ cuộc. Khả năng đó chuyển sang được việc học, việc làm, cả việc lắng nghe người khác.
Mình không nghĩ phải bỏ mạng xã hội mới đọc sâu được. Chỉ cần có một khoảng mỗi ngày dành cho kiểu đọc chậm, như dành chỗ cho một bữa ăn tử tế giữa những bữa ăn vội.
Lần gần nhất bạn đọc một thứ gì đó khiến bạn quên cả giờ là khi nào? Có lẽ đó là cuốn sách để bắt đầu lại.
Câu hỏi thường gặp
Mỗi ngày nên đọc sách bao lâu?
Không có con số đúng cho mọi người. Hai mươi đến ba mươi phút mỗi ngày là mức dễ giữ với người bận. Đều đặn quan trọng hơn nhiều so với thời lượng mỗi lần.
Đọc trên điện thoại có đọc sâu được không?
Được, nhưng khó hơn vì dễ bị thông báo cắt ngang. Nếu đọc trên điện thoại, hãy bật chế độ không làm phiền và dùng ứng dụng đọc sách thay vì trình duyệt.
Có phải người trẻ bây giờ lười đọc hơn trước?
Không nên kết luận vội. Người trẻ vẫn đọc rất nhiều chữ mỗi ngày, chỉ là đọc mẩu ngắn. Vấn đề là môi trường, không phải thế hệ nào kém hơn thế hệ nào.
Nghe nhạc khi đọc sách có được không?
Tuỳ người. Nhạc không lời, âm lượng nhỏ, có thể giúp một số người tập trung. Nhạc có lời tiếng Việt thường tranh chỗ với chữ trong đầu nên dễ làm rối.
Bao lâu thì lấy lại được thói quen đọc sâu?
Mỗi người mỗi khác. Nhiều người thấy khác biệt sau vài tuần đọc đều đặn mỗi ngày. Mấy ngày đầu thường khó chịu nhất, qua được là nhẹ dần.
