Muốn đọc hết một cuốn sách khó, đừng lao vào từ trang một và cố hiểu từng câu. Hãy đọc lướt cả cuốn trước để có tấm bản đồ, chấp nhận lần đầu chỉ hiểu một phần, đọc theo từng buổi ngắn, ghi câu hỏi lại thay vì kẹt ở đó, và nếu được thì tìm một người đọc cùng.
Chào bạn, đây là Nhà Khai Phóng. Trên kệ sách nhà ai cũng có vài cuốn đọc dở, thường dừng quanh chương hai hoặc chương ba. Mình có cả một hàng như vậy. Tập này là những điều mình học được sau nhiều lần bỏ cuộc, và vài lần hiếm hoi đọc được tới trang cuối.
Vì sao sách khó lại hay bị bỏ ở chương hai?
Chương một thường còn dễ thở. Tác giả đặt vấn đề, kể một câu chuyện mở đầu, hứa hẹn những điều thú vị. Tới chương hai, họ bắt đầu dựng nền: định nghĩa khái niệm, điểm qua những người đi trước, xây những viên gạch mà phải tới chương năm mới thấy công dụng.
Người đọc lúc này giống người leo núi vừa hết đoạn đường bằng, bắt đầu tới dốc mà chưa thấy đỉnh. Cái mệt đến đúng lúc động lực ban đầu đã vơi.
Thêm nữa, sách khó hay dùng những chữ mình chưa quen. Mỗi lần gặp một chữ lạ, ta dừng lại, cảm thấy mình kém, và cảm giác kém đó tích lại qua từng trang.
Biết trước điều này giúp bạn chuẩn bị. Chương hai khó là chuyện của cấu trúc sách, không phải chuyện của trí tuệ bạn.
Đọc lướt trước để có bản đồ
Đây là mẹo mình ước gì biết sớm hơn. Trước khi đọc kỹ, dành chừng nửa giờ để đọc lướt cả cuốn: mục lục, lời giới thiệu, đoạn mở đầu và đoạn kết của từng chương, phần kết luận cuối sách.
Một cuốn sách kinh điển về cách đọc của Mortimer Adler gọi bước này là đọc kiểm tra. Mục đích không phải để hiểu, mà để biết cuốn sách đi đâu. Khi đã thấy đích, những đoạn dựng nền dài dòng ở chương hai bỗng có lý do.
Nhiều người ngại vì sợ đọc lướt làm lộ nội dung. Với tiểu thuyết thì đúng, đừng làm vậy. Với sách tư tưởng, sách khoa học, sách lịch sử, biết trước kết luận không làm hỏng gì cả. Cái hay nằm ở đường đi tới kết luận.
Sau bước này, bạn còn có thể quyết định cuốn sách có đáng đọc kỹ không. Không phải cuốn nào cũng đáng.
Chấp nhận không hiểu hết ở lần đầu
Đây là điều khó chấp nhận nhất với những người học giỏi ở trường. Ở trường, không hiểu là dấu hiệu phải dừng lại, hỏi thầy, làm cho ra. Với sách khó, lối đó dễ làm bạn kẹt mãi ở một trang.
Cách tốt hơn là đọc tiếp. Đánh một dấu hỏi bên lề chỗ chưa hiểu, rồi đi tiếp. Rất thường xuyên, vài trang sau tác giả giải thích lại theo cách khác, hoặc đưa ví dụ, và chỗ tối lúc nãy tự sáng ra.
Tương tự với chữ lạ. Nếu một chữ chỉ xuất hiện một lần, đoán nghĩa theo văn cảnh là đủ. Nếu nó xuất hiện liên tục và rõ ràng là khái niệm then chốt, thì dừng lại tra cho kỹ.
Những cuốn sách hay nhất thường đáng đọc hai lần. Lần đầu để đi hết con đường, lần hai để thấy phong cảnh. Đừng đòi lần đầu phải thấy hết.
Chia nhỏ thời gian và giữ nhịp
Sách khó đốt năng lượng nhanh. Đọc một mạch hai giờ thường không hiệu quả bằng bốn buổi, mỗi buổi ba mươi phút. Mỗi buổi dừng lại khi đầu còn tỉnh, đừng đợi tới lúc chữ nhảy múa.
Một mẹo nhỏ: dừng buổi đọc ở giữa một ý đang hay, không dừng ở cuối chương. Hôm sau mở sách ra, bạn đã có sẵn lý do để đọc tiếp.
Trước khi đọc tiếp, dành một phút nhớ lại buổi trước nói gì, hoặc đọc lại những dòng mình đã gạch. Việc nối mạch này giúp bạn không phải bắt đầu lại từ đầu mỗi lần.
Và đọc sách khó song song với một cuốn nhẹ hơn. Khi mệt, chuyển sang cuốn nhẹ thay vì chuyển sang điện thoại.
Tìm người đọc cùng và biết khi nào nên dừng
Đọc cùng một người bạn là cách chắc nhất để đọc hết sách khó. Hẹn nhau mỗi tuần một chương, gặp nhau hoặc gọi điện kể nhau nghe mình hiểu gì. Hai người cùng không hiểu một đoạn thì cùng tìm, và cái xấu hổ khi không hiểu nhẹ đi hẳn.
Nếu không có ai, hãy tìm bài giảng hoặc bài viết giới thiệu về cuốn sách đó, nhưng đọc sau khi đã tự đọc một chương, không đọc trước. Đọc trước thì bạn sẽ chỉ tìm cái người khác đã chỉ.
Cuối cùng, biết khi nào nên dừng cũng là một kỹ năng. Nếu đã đọc tới giữa sách, đã thử mọi cách mà vẫn thấy không nhận được gì, có thể cuốn sách này chưa hợp với bạn lúc này. Cất đi, vài năm nữa mở lại. Nhiều cuốn sách khó hiểu năm hai mươi tuổi bỗng rất rõ năm ba mươi.
Vậy cuốn sách dở dang nào trên kệ nhà bạn đang chờ một lần đọc lướt để có lại tấm bản đồ?
Câu hỏi thường gặp
Không hiểu sách thì có nên đọc bản tóm tắt?
Có thể dùng bản tóm tắt để nắm khung, nhưng không nên thay việc đọc. Bản tóm tắt cho bạn kết luận, còn cái học được nhiều nhất lại nằm ở cách tác giả lập luận.
Nên đọc sách dịch hay sách nguyên bản?
Nếu ngoại ngữ của bạn đủ tốt, đọc nguyên bản giữ được giọng tác giả. Nếu chưa, một bản dịch tốt tốt hơn nhiều so với vật lộn với nguyên bản mà hiểu sai. Có thể so vài đoạn quan trọng giữa hai bản.
Đọc sách khó có cần ghi chép không?
Rất nên. Chỉ cần ghi ý chính của mỗi chương bằng một hai câu của mình. Cuối sách, đọc lại các ghi chú đó, bạn sẽ thấy toàn cảnh rõ hơn.
Làm sao chọn sách vừa sức mà vẫn khó?
Đọc thử vài trang ở giữa sách. Nếu hiểu khoảng phần lớn, có vài chỗ phải đọc lại, đó là độ khó vừa để học được. Nếu trang nào cũng không hiểu gì, hãy tìm một cuốn nhập môn trước.
Bỏ dở sách có phải là thất bại?
Không. Bỏ một cuốn sách không hợp để đọc cuốn khác là lựa chọn khôn ngoan. Chỉ nên để ý nếu bạn bỏ mọi cuốn sách ở cùng một chỗ, vì đó có thể là thói quen cần sửa.
