Chọn cuốn sách tiếp theo thế nào? Hãy đi theo mạch. Lấy câu hỏi mà cuốn vừa đọc còn để lại, lần theo những cuốn mà tác giả trích dẫn, hoặc tìm một cuốn nói ngược lại. Đọc theo mạch như vậy, mỗi cuốn sách làm cuốn trước sâu thêm, thay vì mỗi cuốn là một hòn đảo riêng.
Chào bạn, đây là Nhà Khai Phóng. Có lẽ bạn cũng từng đứng trước kệ sách, hoặc lướt một trang bán sách, và thấy choáng vì quá nhiều lựa chọn. Rồi cuối cùng mua cuốn có bìa đẹp nhất hoặc cuốn đang được nhiều người nhắc. Không có gì sai cả, nhưng có một cách chọn giúp việc đọc của bạn tích luỹ lại thành thứ gì đó.
Đọc rời rạc và đọc theo mạch khác nhau thế nào?
Đọc rời rạc là cuốn này về tâm lý, cuốn sau về kinh doanh, cuốn sau nữa là tiểu thuyết trinh thám, không cuốn nào liên quan tới cuốn nào. Mỗi cuốn đều có thể hay, nhưng sau một năm, bạn có một đống ấn tượng rời mà ít khi ghép lại được.
Đọc theo mạch là mỗi cuốn mở ra cuốn tiếp theo. Bạn đọc về lịch sử cà phê, thấy nhắc tới buôn bán thời thuộc địa, tìm đọc về thời đó, thấy nhắc tới những đồn điền ở Tây Nguyên, tìm đọc về vùng đất ấy. Sau một năm, bạn hiểu một vùng kiến thức theo nhiều chiều.
Không phải đọc rời rạc là xấu. Thỉnh thoảng nhặt một cuốn bất kỳ cũng tốt, vì đó là cách tìm ra mạch mới. Nhưng nếu toàn bộ việc đọc là rời rạc, cái bạn giữ lại được sẽ ít hơn nhiều so với công bỏ ra.
Đọc theo mạch còn một cái lợi: bạn không còn phải băn khoăn đọc gì tiếp. Cuốn sách tự chỉ đường.
Lần theo câu hỏi còn lại
Cách thứ nhất và cũng là cách tự nhiên nhất. Đọc xong một cuốn, xem lại ghi chú, tìm câu hỏi nào vẫn làm bạn thắc mắc. Cuốn tiếp theo là cuốn trả lời câu hỏi đó.
Ví dụ bạn đọc một cuốn về thói quen, tác giả nói nhiều về thói quen cá nhân nhưng bạn tò mò thói quen của cả một cộng đồng thì sao. Câu hỏi đó dẫn bạn sang sách về văn hoá, về nhân học.
Cách này có một điểm hay: động lực đọc đến từ chính bạn. Bạn không đọc vì ai bảo nên đọc, mà vì bạn muốn biết. Tò mò là nhiên liệu bền nhất.
Nếu đọc xong mà không có câu hỏi nào còn lại, có thể cuốn sách chưa chạm được vào bạn, hoặc bạn đọc hơi nhanh. Thử viết ba câu về nó, câu hỏi thường sẽ hiện ra.
Lần theo trích dẫn và thư mục
Sách nghiêm túc thường có phần tài liệu tham khảo ở cuối, hoặc nhắc tới những cuốn mà tác giả đã đọc. Đó là một kho báu mà rất nhiều người bỏ qua.
Khi một tác giả nhắc đi nhắc lại một cuốn sách cũ, hoặc trích dẫn một người nào đó rất nhiều, đó là dấu hiệu cuốn đó là nền móng cho suy nghĩ của họ. Đọc cuốn nền móng, bạn hiểu tác giả sâu hơn, và thấy họ đã lấy gì, đổi gì.
Cách này cũng giúp bạn đi từ sách phổ thông sang sách gốc. Nhiều cuốn phổ thông là bản kể lại dễ đọc của những nghiên cứu hoặc tác phẩm gốc khó hơn. Đọc cuốn gốc, dù chỉ vài chương, cho bạn thấy người kể lại đã giản lược điều gì.
Một mẹo nhỏ: khi đọc, đánh dấu những tên sách được nhắc tới. Cuối sách, bạn có sẵn một danh sách đọc tiếp.
Đọc cuốn nói ngược lại
Đây là cách mình thấy bổ nhất cho tư duy. Sau một cuốn sách thuyết phục bạn điều gì đó, hãy tìm một cuốn phản bác chính điều đó.
Nếu vừa đọc một cuốn ca ngợi việc dậy sớm, tìm một cuốn bàn về nhịp sinh học khác nhau giữa người với người. Nếu vừa đọc một cuốn nói công nghệ sẽ giải quyết mọi vấn đề, tìm một cuốn phê phán lối nghĩ đó.
Mục đích không phải để quay sang tin cuốn thứ hai. Mục đích là để bạn thấy vấn đề có nhiều mặt, và tự mình cân nhắc. Sau hai cuốn ngược nhau, bạn thường đứng ở một chỗ tinh tế hơn cả hai tác giả.
Cách này cũng bảo vệ bạn khỏi một cái bẫy phổ biến: chỉ đọc những gì xác nhận điều mình đã tin sẵn. Người đọc nhiều mà chỉ đọc một phía thì càng đọc càng cố chấp.
Giữ cân bằng và dùng thư viện
Đọc theo mạch không có nghĩa là chỉ đọc sách nặng. Nên xen kẽ: sau một cuốn khó, đọc một cuốn nhẹ hơn cùng chủ đề, hoặc một cuốn tiểu thuyết lấy bối cảnh đó. Tiểu thuyết lịch sử sau một cuốn sử, chẳng hạn, giúp những sự kiện khô khan có hơi thở.
Thư viện là người bạn lớn nhất của người đọc theo mạch. Sách trong thư viện thường được xếp theo chủ đề, nên khi tìm một cuốn, bạn thấy luôn những cuốn cùng chủ đề nằm cạnh. Nhiều cuốn hay mình tìm được là nhờ nhìn sang kệ bên cạnh.
Hỏi người khác cũng là một cách lần mạch. Người đã đọc sâu một lĩnh vực thường chỉ cho bạn ngay cuốn nên đọc tiếp, tiết kiệm cho bạn nhiều tháng mò mẫm.
Nhìn lại ba cuốn sách gần nhất bạn đọc, chúng có nối vào nhau không? Nếu chưa, câu hỏi nào từ cuốn gần nhất có thể là sợi chỉ đầu tiên?
Câu hỏi thường gặp
Có nên đọc theo danh sách sách hay của người nổi tiếng?
Có thể dùng để tham khảo, nhưng đừng coi là bắt buộc. Danh sách của người khác phản ánh hành trình của họ. Hãy chọn từ đó những cuốn nối được với câu hỏi của bạn.
Đọc nhiều cuốn cùng lúc có tốt không?
Nhiều người đọc hai ba cuốn cùng lúc, mỗi cuốn một kiểu, và thấy hiệu quả. Chỉ nên tránh đọc quá nhiều cuốn khó cùng lúc vì dễ bỏ dở tất cả.
Làm sao biết một cuốn sách có đáng đọc không trước khi mua?
Đọc mục lục, lời giới thiệu và vài trang ở giữa sách. Xem tác giả có dẫn nguồn không, có lập luận rõ không. Đọc một hai nhận xét nghiêm túc thay vì chỉ nhìn số sao.
Đọc theo mạch có làm mình bị hẹp không?
Không, nếu thỉnh thoảng bạn mở mạch mới. Mạch tự nó cũng dẫn bạn đi xa, từ lịch sử sang kinh tế sang văn hoá. Chỉ cần đừng chỉ đọc một phía.
Một năm nên đọc bao nhiêu cuốn?
Số lượng không quan trọng bằng chất lượng đọc. Mười cuốn đọc kỹ, có ghi chép, nối vào nhau, đáng giá hơn nhiều so với năm mươi cuốn đọc lướt.
