Cho con gần nghệ thuật nên bắt đầu từ niềm vui và sự tò mò, không từ chứng chỉ và giải thưởng. Để con được vẽ bẩn, hát sai, được xem và nghe nhiều loại nghệ thuật khác nhau, được bỏ một môn để thử môn khác, và được thấy chính cha mẹ cũng thích nghệ thuật. Những điều đó nuôi một tình yêu bền hơn mọi tấm bằng khen.
Chào bạn, đây là Nhà Khai Phóng. Nhiều gia đình cho con học vẽ, học đàn, học múa từ rất sớm, với ý tốt. Nhưng không ít đứa trẻ sau vài năm lại ghét chính môn nghệ thuật đã học. Tập này bàn vì sao điều đó xảy ra, và cách để nghệ thuật là người bạn của con, không phải một môn thi.
Khi nghệ thuật thành cuộc đua
Cuộc đua thường bắt đầu rất nhẹ nhàng. Con thích vẽ, cha mẹ cho đi học vẽ. Lớp có cuộc thi, con được giải, cả nhà vui. Rồi lần sau phải được giải cao hơn. Rồi có kỳ thi cấp độ, có chứng chỉ, có so sánh với con nhà bạn.
Dần dần, câu hỏi con có thích vẽ không bị thay bằng câu hỏi con vẽ có đẹp không, con thi được hạng mấy. Mà nghệ thuật khi bị đo bằng thước đo bên ngoài thì mất đi cái lõi của nó: sự tự do biểu đạt.
Trẻ con nhạy lắm. Con biết khi nào cha mẹ vui vì con vẽ, và khi nào cha mẹ vui vì con được giải. Nếu chỉ có loại vui thứ hai, con học được rằng giá trị của mình nằm ở thành tích.
Nói vậy không có nghĩa là cấm thi cử. Có những đứa trẻ thích thử thách, thích biểu diễn. Chỉ cần thi là một lựa chọn của con, không phải một nghĩa vụ.
Nuôi tò mò nghệ thuật ở nhà
Điều quan trọng nhất không cần tốn tiền: để nghệ thuật có mặt trong đời sống hằng ngày. Một góc nhà có giấy, bút màu, đất nặn, con muốn lấy lúc nào thì lấy. Nhạc được bật trong nhà, nhiều loại, không chỉ nhạc thiếu nhi.
Cho con vẽ bẩn. Trải giấy báo, cho con mặc áo cũ, và chấp nhận rằng tay chân và sàn nhà sẽ lấm màu. Sự tự do đó quý hơn một bức tranh sạch sẽ.
Khi con khoe một bức vẽ, thay vì nói đẹp quá, hãy mô tả và hỏi. Mẹ thấy con dùng nhiều màu xanh quá, con kể mẹ nghe về bức tranh này đi. Lời khen chung chung dạy con vẽ để được khen. Lời hỏi han dạy con rằng suy nghĩ của con đáng được nghe.
Đưa con đi xem những thứ khác nhau: một buổi múa rối nước, một phòng tranh, một buổi hát chèo, một buổi hoà nhạc ngoài trời. Không cần giảng giải nhiều, chỉ cần cùng con trải nghiệm.
Học nhạc cụ thế nào cho bền?
Học nhạc cụ khác vẽ ở chỗ nó đòi hỏi luyện tập đều và có giai đoạn rất nhàm chán. Không có cách nào tránh hoàn toàn. Nhưng có cách làm nó dễ chịu hơn.
Để con được chọn nhạc cụ, nếu có thể. Một đứa trẻ tự chọn cây đàn ghi ta sẽ tập hăng hơn một đứa trẻ bị xếp vào lớp piano vì mẹ thích.
Để con chơi những bài con thích, bên cạnh bài tập kỹ thuật. Một bài hát con nghe hằng ngày, một bản nhạc phim, có thể là động lực mạnh hơn mọi lời nhắc nhở.
Đừng biến giờ tập thành giờ căng thẳng trong nhà. Nếu mỗi buổi tập là một cuộc cãi vã, có lẽ đã đến lúc nói chuyện với con và thầy cô về nhịp độ, hoặc cân nhắc tạm dừng.
Khi con muốn bỏ
Hầu hết trẻ học nghệ thuật đều có lúc muốn bỏ. Cha mẹ thường lúng túng giữa hai nỗi lo: cho bỏ thì sợ con thành người bỏ cuộc, không cho bỏ thì sợ con ghét luôn.
Trước tiên, tìm hiểu vì sao. Có khi con chán vì bài quá khó, có khi vì không hợp thầy, có khi vì bạn bè trêu, có khi vì đơn giản là con đã hết thích. Mỗi lý do cần một cách xử lý khác.
Một cách nhiều gia đình dùng là thoả thuận: học đủ một khoảng thời gian nhất định hoặc tới một mốc cụ thể, rồi mới quyết định. Như vậy con học được cách giữ cam kết, mà vẫn có quyền dừng.
Và nhớ: bỏ một môn nghệ thuật không có nghĩa là bỏ nghệ thuật. Một đứa trẻ bỏ đàn có thể quay sang vẽ, sang nhảy, sang viết. Điều quan trọng là tình yêu nghệ thuật còn đó.
Cha mẹ là tấm gương
Trẻ con học nhiều nhất từ những gì cha mẹ làm, không phải những gì cha mẹ nói. Một đứa trẻ thấy bố ngồi nghe nhạc nhắm mắt, thấy mẹ cầm cọ vẽ vụng về vào cuối tuần, sẽ hiểu rằng nghệ thuật là một phần của đời sống người lớn, không phải một môn học cho con nít.
Cha mẹ không cần giỏi. Thậm chí vẽ vụng, hát sai lại là bài học tốt: con thấy rằng làm nghệ thuật không cần phải giỏi mới được làm.
Có thể cả nhà cùng làm: một buổi tối vẽ chung, một chuyến đi xem triển lãm, một bài hát cả nhà cùng hát khi đi xe.
Nghệ thuật không nên là thứ con làm để cha mẹ tự hào. Nó nên là thứ con mang theo suốt đời, cho những lúc vui và những lúc cần an ủi. Tuần này, nhà bạn có thể cùng làm một điều nghệ thuật nhỏ nào, không ai chấm điểm cả?
Câu hỏi thường gặp
Mấy tuổi thì cho con học nhạc cụ?
Không có một tuổi đúng cho mọi trẻ. Tuỳ nhạc cụ, tuỳ độ chín của tay và sự tập trung của con. Hỏi ý kiến giáo viên có kinh nghiệm dạy trẻ và quan sát xem con có thật sự hứng thú không.
Con không có năng khiếu thì có nên học nghệ thuật?
Có. Nghệ thuật không chỉ dành cho người có năng khiếu. Mục đích của phần lớn trẻ em là niềm vui, sự biểu đạt và cách nhìn thế giới, không phải trở thành nghệ sĩ.
Có nên cho con thi chứng chỉ năng khiếu?
Nếu con thích và coi đó là thử thách vui, có thể. Nếu kỳ thi làm con căng thẳng và mất niềm vui, hãy cân nhắc lại. Chứng chỉ không phải thước đo duy nhất.
Làm sao khen con khi con vẽ?
Mô tả điều mình thấy và hỏi con về bức tranh, thay vì chỉ nói đẹp. Khen sự cố gắng và sự tìm tòi của con, không so sánh với tranh của bạn khác.
Trẻ xem nhiều màn hình có ảnh hưởng tới sáng tạo không?
Thời gian màn hình nhiều có thể lấy mất thời gian tự chơi và tự tạo. Dành cho con những khoảng thời gian không màn hình với giấy bút, đất nặn, nhạc cụ là cách cân bằng.
