Người lớn học vẽ không cần năng khiếu, và mục đích lớn nhất không phải để thành hoạ sĩ, mà là học cách nhìn. Hãy bắt đầu bằng những bức ký hoạ đơn giản mỗi ngày, tập vẽ cái mình thật sự thấy thay vì cái mình nghĩ là nó phải như vậy, và chấp nhận rằng vài tháng đầu sẽ có nhiều bức xấu.
Chào bạn, đây là Nhà Khai Phóng. Rất nhiều người lớn có một câu chuyện giống nhau: hồi nhỏ thích vẽ, rồi tới một lúc bị chê, hoặc thấy bạn khác vẽ đẹp hơn, và kết luận mình không có khiếu. Từ đó bỏ hẳn. Tập này dành cho bạn nếu bạn đang giữ một kết luận như vậy.
Vẽ là học nhìn
Thử nhớ lại khuôn mặt một người thân. Bạn nhận ra họ ngay giữa đám đông, nhưng nếu phải vẽ, bạn có biết mắt họ nằm ở đâu so với tai không, mũi dài bao nhiêu so với cả khuôn mặt không? Phần lớn chúng ta không biết. Ta nhận ra mà không thật sự nhìn.
Vẽ buộc bạn nhìn. Khi vẽ một chiếc cốc, bạn phát hiện miệng cốc không phải hình tròn mà là hình bầu dục, vì bạn đang nhìn nghiêng. Khi vẽ một cái cây, bạn thấy lá không xanh một màu mà có hàng chục sắc xanh.
Sau vài tháng vẽ, nhiều người kể rằng họ bắt đầu nhìn thế giới khác đi. Ánh nắng chiều trên một bức tường, bóng của chiếc xe máy trên mặt đường, bỗng trở nên thú vị.
Đó là món quà thật sự của việc học vẽ, và nó không phụ thuộc vào việc bức vẽ của bạn đẹp hay xấu.
Vì sao người lớn nghĩ mình không vẽ được?
Phần lớn chúng ta ngừng vẽ vào khoảng cuối tiểu học hoặc đầu cấp hai. Đó là tuổi ta bắt đầu muốn vẽ giống thật, nhưng chưa ai dạy cách nhìn để vẽ giống thật. Kết quả không như mong muốn, ta kết luận mình không có khiếu.
Vì thế nhiều người lớn vẽ như một đứa trẻ mười tuổi, không phải vì kém, mà vì kỹ năng dừng lại ở đó. Giống như ai cũng viết chữ như lúc học xong tiểu học nếu sau đó không bao giờ viết nữa.
Vẽ là một kỹ năng học được, như lái xe hay nấu ăn. Có người học nhanh hơn, có người chậm hơn, nhưng hầu như ai cũng tiến bộ nếu tập đều.
Cái cản trở lớn nhất thường không phải tay, mà là não. Não ta có sẵn những biểu tượng: mắt là hình hạt chanh, cây là cây kẹo mút. Khi vẽ, ta vẽ biểu tượng thay vì vẽ cái trước mặt.
Vài bài tập vẽ cái mình thấy
Bài tập thứ nhất: vẽ đường viền không nhìn giấy. Đặt bút lên giấy, mắt nhìn vật, cho bút chạy theo đường viền của vật thật chậm mà không liếc xuống giấy. Kết quả sẽ rất buồn cười, nhưng bạn buộc phải nhìn kỹ từng đường cong.
Bài tập thứ hai: vẽ khoảng trống. Thay vì vẽ chiếc ghế, vẽ những khoảng trống giữa các chân ghế. Não không có biểu tượng cho khoảng trống, nên bạn phải vẽ đúng cái mình thấy.
Bài tập thứ ba: lật ngược một bức ảnh rồi chép lại. Khi hình bị lật ngược, não khó nhận ra đó là mặt người hay bàn tay, nên thôi can thiệp, và bạn vẽ những đường nét đúng như chúng là.
Mỗi bài tập chỉ cần mười lăm phút. Làm vài lần một tuần, bạn sẽ ngạc nhiên vì tiến bộ.
Dụng cụ tối thiểu và thói quen
Bạn không cần mua bộ màu đắt tiền. Một cây bút chì, một cục tẩy, một cuốn sổ nhỏ vừa túi là đủ. Nhiều người thích bút mực vì không tẩy được, buộc mình chấp nhận nét sai và vẽ tiếp.
Mang cuốn sổ theo người. Những lúc chờ đợi, ở quán cà phê, ở bến xe, vẽ nhanh một cái gì đó trong năm phút: chiếc cốc, đôi giày người ngồi bàn bên, góc phố.
Ký hoạ phố là một thú vui rất hợp với Việt Nam. Phố cổ, chợ, những dãy nhà ống với ban công và mái tôn, là những đề tài phong phú. Có những nhóm vẽ phố ở nhiều thành phố, gặp nhau cuối tuần để cùng ngồi vẽ.
Đánh số và ghi ngày cho mỗi trang. Vài tháng sau lật lại, bạn sẽ có bằng chứng rõ ràng rằng mình đã tiến bộ.
Vượt qua cảm giác vẽ xấu
Những bức đầu tiên sẽ xấu. Đó là sự thật, và đó là bình thường. Người học đàn cũng đàn sai, người học nấu cũng nấu hỏng. Chỉ có điều bức vẽ xấu thì nằm đó trên giấy, nhìn thấy được, nên ta xấu hổ hơn.
Một cách giúp: coi sổ vẽ là nhật ký, không phải triển lãm. Không ai cần xem nó ngoài bạn. Bạn vẽ để nhìn, không phải để khoe.
Một cách khác: đặt mục tiêu theo số lượng, không theo chất lượng. Một trăm bức ký hoạ, mỗi bức năm phút. Khi mục tiêu là số lượng, bạn bớt dằn vặt với từng bức, và chính số lượng sẽ kéo chất lượng lên.
Học vẽ khi đã lớn là một cách nhắc mình rằng ta vẫn có thể là người mới, vẫn có thể vụng về và tiến bộ. Nếu bắt đầu ngay hôm nay, đồ vật đầu tiên trong nhà mà bạn muốn vẽ là gì?
Câu hỏi thường gặp
Bao nhiêu tuổi thì quá muộn để học vẽ?
Không có tuổi nào quá muộn. Nhiều người bắt đầu vẽ khi đã nghỉ hưu và tìm thấy niềm vui lớn. Tay có thể chậm hơn, nhưng mắt và sự kiên nhẫn của người lớn là lợi thế.
Có nên học vẽ qua video trên mạng?
Có thể, nhiều video hướng dẫn rất tốt. Nhưng hãy dành phần lớn thời gian để tự vẽ thay vì xem. Xem người khác vẽ không làm tay bạn khéo hơn.
Nên học vẽ màu hay vẽ chì trước?
Vẽ chì hoặc bút mực trước giúp bạn tập trung vào nhìn hình khối và tỉ lệ. Khi đã quen, thêm màu nước hoặc chì màu là bước tự nhiên.
Vẽ có giúp giảm căng thẳng không?
Nhiều người thấy vẽ giúp họ thư giãn vì đòi hỏi tập trung vào hiện tại. Nhưng đừng biến nó thành áp lực mới bằng cách đòi mỗi bức phải đẹp.
Có nên tham gia lớp vẽ cho người lớn?
Nếu có điều kiện, một lớp học tốt giúp bạn có người chỉ ra lỗi và có bạn cùng học. Chọn lớp khuyến khích ký hoạ và quan sát thay vì chỉ chép mẫu.
