Muốn con đọc sách khi con chỉ thích điện thoại, đừng bắt đầu bằng cấm đoán và ép buộc. Hãy làm cho sách dễ với tới hơn điện thoại: đọc to cho con nghe, kể cả khi con đã biết đọc, để con tự chọn sách theo sở thích của mình, có một giờ đọc chung cả nhà không màn hình, và cha mẹ đọc sách trước mặt con.
Chào bạn, đây là Nhà Khai Phóng. Nhiều phụ huynh kể với mình cùng một nỗi lo: mua bao nhiêu sách về, con không đụng tới, chỉ ôm điện thoại. Mình hiểu. Nhưng cuộc chiến giữa sách và điện thoại không thắng được bằng cách giật điện thoại ra khỏi tay con. Nó thắng bằng cách làm cho sách hấp dẫn theo cách riêng của nó.
Vì sao cấm và ép thường phản tác dụng?
Khi điện thoại bị cấm, nó trở nên hấp dẫn hơn, như trái cấm. Khi sách bị ép, nó gắn với cảm giác bị bắt buộc, như bài tập về nhà. Kết quả là con càng thích điện thoại và càng ghét sách.
Ép con đọc đủ bao nhiêu trang mỗi ngày, rồi hỏi bài như kiểm tra, dạy con rằng đọc sách là một nhiệm vụ để hoàn thành. Nhiệm vụ thì người ta làm cho xong rồi bỏ.
Điều này không có nghĩa là không đặt giới hạn cho điện thoại. Giới hạn là cần, nhất là với trẻ nhỏ, và nhiều tổ chức nhi khoa đều khuyến cáo hạn chế màn hình cho trẻ. Nhưng giới hạn điện thoại và nuôi tình yêu sách là hai việc khác nhau.
Giới hạn điện thoại tạo ra khoảng trống. Còn lấp khoảng trống đó bằng sách thay vì bằng cáu gắt, là việc của cha mẹ.
Đọc to cho con nghe, kể cả khi con đã lớn
Đọc to là cách mạnh nhất để nuôi tình yêu sách, và nhiều phụ huynh dừng quá sớm, ngay khi con biết tự đọc. Nhưng một đứa trẻ mới biết đọc thì đọc còn chậm và mệt, trong khi khả năng hiểu câu chuyện của con cao hơn nhiều so với khả năng tự đọc.
Khi được nghe đọc, con được tận hưởng những câu chuyện hay hơn, phức tạp hơn so với những gì con tự đọc được. Con thấy sách có những điều tuyệt vời, và muốn tự mình khám phá.
Đọc to cũng là thời gian gần gũi. Nhiều người lớn vẫn nhớ giọng bố mẹ đọc truyện mỗi tối, và gắn sách với cảm giác ấm áp đó suốt đời. Điện thoại không cho được cảm giác ấy.
Không cần đọc hay như diễn viên. Chỉ cần đọc với sự hứng thú, dừng lại hỏi con nghĩ chuyện gì sẽ xảy ra tiếp, và dừng ở chỗ hồi hộp để con mong tối mai.
Để con chọn sách
Trẻ đọc nhiều nhất những gì chúng thích, không phải những gì người lớn cho là nên đọc. Một đứa mê khủng long sẽ đọc ngấu nghiến sách về khủng long. Một đứa mê bóng đá sẽ đọc về cầu thủ yêu thích.
Truyện tranh cũng là sách. Nhiều phụ huynh coi thường truyện tranh, nhưng truyện tranh tốt có cốt truyện hay, có chữ, và là cửa vào tuyệt vời cho những đứa trẻ chưa quen đọc chữ dày đặc.
Đưa con đi thư viện, nhà sách, và để con tự đi giữa các kệ, tự cầm lên, tự bỏ xuống. Việc được chọn cho con cảm giác làm chủ, và sách do mình chọn thì mình muốn đọc.
Có thể thoả thuận: con chọn một cuốn, bố mẹ gợi ý một cuốn. Con được tự do, và vẫn được mở rộng sang những thứ mới. Và hãy dùng chính điện thoại làm cầu nối: con mê một trò chơi hay một bộ phim hoạt hình, tìm cho con cuốn sách cùng thế giới đó, hoặc cuốn sách mà bộ phim được chuyển thể. Nhiều đứa trẻ bước vào sách từ đúng cánh cửa ấy.
Giờ đọc chung không màn hình
Một cách hiệu quả là có một khoảng thời gian cố định mỗi ngày, cả nhà cùng đọc, không màn hình. Có thể là nửa tiếng sau bữa tối, hoặc trước khi đi ngủ.
Quan trọng là cả nhà, kể cả bố mẹ. Nếu bố mẹ bắt con đọc sách trong khi mình lướt điện thoại, con thấy ngay sự bất công, và thông điệp thật con nhận được là điện thoại mới là thứ người lớn thích.
Làm cho giờ đọc dễ chịu: một góc có đèn sáng, gối êm, có thể có một ly sữa. Biến nó thành khoảnh khắc được mong chờ chứ không phải bị bắt buộc.
Sau giờ đọc, có thể kể nhau nghe mỗi người đã đọc gì. Không kiểm tra, không hỏi bài, chỉ là chia sẻ như những người đọc với nhau.
Cha mẹ là người đọc đầu tiên
Nghiên cứu và kinh nghiệm đều gợi ý một điều: trẻ lớn lên trong nhà có sách và thấy người lớn đọc sách thường đọc nhiều hơn. Không phải vì được giảng về lợi ích của đọc, mà vì thấy đọc là chuyện bình thường của người lớn.
Để sách trong tầm với khắp nhà, không chỉ trên một cái kệ cao. Sách trên bàn ăn, sách trong phòng khách, sách trong túi xách đi chơi.
Nói chuyện về sách mình đang đọc. Mẹ đang đọc một cuốn về một người đi bộ xuyên rừng, hay lắm. Con sẽ tò mò.
Nuôi thói quen đọc là việc của nhiều năm, không phải của một mùa hè. Và nó bắt đầu từ việc đơn giản nhất: tối nay, bạn sẽ đọc gì cho con nghe?
Câu hỏi thường gặp
Truyện tranh có giúp trẻ đọc tốt hơn không?
Truyện tranh chất lượng giúp trẻ yêu thích việc đọc, học từ vựng và hiểu cách kể chuyện. Đó là cửa vào tốt, và nhiều trẻ từ truyện tranh chuyển dần sang sách chữ.
Đọc sách điện tử có tính là đọc không?
Có, nếu là sách thật sự và không bị xao nhãng bởi thông báo hay trò chơi. Tuy nhiên với trẻ nhỏ, sách giấy giúp tách khỏi thói quen màn hình.
Con lớn rồi có cần đọc to cho con nữa không?
Vẫn nên, nếu con thích. Đọc to cho trẻ lớn giúp con tiếp cận những câu chuyện khó hơn và là thời gian gắn kết. Có thể thay phiên nhau đọc.
Con chỉ đọc một loại sách thì sao?
Không sao, nhất là lúc đầu. Đọc nhiều một loại vẫn là đọc. Dần dần, gợi ý những cuốn gần với sở thích đó để mở rộng từ từ.
Nên bắt đầu đọc sách cho con từ mấy tuổi?
Có thể bắt đầu từ rất sớm, kể cả khi con còn là em bé, bằng sách tranh đơn giản và giọng đọc của cha mẹ. Không có tuổi nào quá sớm hay quá muộn để bắt đầu.
