Một đứa trẻ cần những khoảng thời gian rảnh không có lịch: để chán, để tự chơi, để nghĩ vẩn vơ. Đó là lúc óc tưởng tượng, sự tự chủ và khả năng tự học của con lớn lên. Khi lịch học thêm của con đã kín mít, hãy ngồi xem lại từng lớp một và hỏi thật: lớp nào con thật sự cần, lớp nào chỉ vì mình sợ con thua bạn.
Chào bạn, đây là Nhà Khai Phóng. Mình biết đây là chủ đề nhạy cảm. Cha mẹ cho con học thêm vì thương, vì lo, vì thấy xung quanh ai cũng vậy. Tập này không phán xét lựa chọn của gia đình nào. Nó chỉ mời bạn nhìn lại lịch của con bằng một câu hỏi ít khi được hỏi: con còn lúc nào để là chính mình.
Vì sao trẻ cần thời gian rảnh, và cả lúc chán?
Thời gian rảnh không có nghĩa là thời gian lãng phí. Khi không có ai sắp xếp, trẻ phải tự quyết định làm gì. Chính việc tự quyết định đó là bài tập về sự tự chủ mà không lớp học nào dạy được.
Chán cũng có giá trị. Những lúc con kêu chán, nếu người lớn không vội lấp đầy, con sẽ tự tìm ra việc để làm: dựng một pháo đài bằng gối, vẽ một tấm bản đồ tưởng tượng, nghĩ ra một trò chơi mới. Nhiều người sáng tạo kể lại rằng những ý tưởng đầu tiên của họ đến từ những buổi chiều chán chường thời thơ ấu.
Thời gian rảnh cũng là lúc não xử lý những gì đã học. Nghĩ vẩn vơ không phải là não nghỉ, mà là não đang nối những mảnh rời lại với nhau.
Một đứa trẻ không bao giờ có thời gian rảnh sẽ lớn lên thành người lớn không biết làm gì khi không có ai giao việc. Đó là điều ngược hẳn với tinh thần tự học.
Dấu hiệu con đang quá tải
Trẻ không phải lúc nào cũng nói ra khi quá tải. Cha mẹ cần để ý những dấu hiệu. Con hay mệt, hay cáu gắt, khó ngủ hoặc ngủ không đủ. Con hay đau bụng, đau đầu mà khám không ra bệnh.
Con mất hứng thú với những thứ trước đây rất thích. Con không còn tự đọc truyện, không tự chơi, lúc rảnh chỉ nằm lướt điện thoại vì quá mệt để làm gì khác.
Con bắt đầu học đối phó: làm bài cho xong, chép bài bạn, sợ đi học. Học thêm nhiều mà hứng thú học lại giảm là dấu hiệu rõ nhất rằng lượng đã lấn át chất.
Giấc ngủ đặc biệt quan trọng. Các khuyến nghị y khoa đều nhấn mạnh trẻ đang lớn cần ngủ đủ. Nếu lịch học khiến con thường xuyên thức khuya dậy sớm, cái giá phải trả có thể lớn hơn cái được.
Xem lại từng lớp một
Ngồi xuống cùng con, liệt kê mọi lớp con đang học ngoài giờ. Với mỗi lớp, hỏi ba câu. Con học lớp này vì sao, vì con cần, vì con thích, hay vì ai cũng học. Con có tiến bộ không, có vui không. Nếu bỏ lớp này, điều tệ nhất có thể xảy ra là gì.
Câu hỏi cuối rất có ích. Nhiều khi, khi nghĩ kỹ, điều tệ nhất không đáng sợ như nỗi lo mơ hồ ban đầu. Con có thể học chậm hơn bạn một chút ở một môn, nhưng bù lại có thời gian ngủ, chơi, và tự học theo cách của mình.
Hãy hỏi ý kiến con, và nghe thật. Con biết lớp nào con học được, lớp nào con chỉ ngồi cho có. Trẻ lớn hơn hoàn toàn có thể cùng cha mẹ quyết định lịch học của mình.
Có thể thử bớt một lớp trong một thời gian và quan sát. Nếu con ổn hơn, vui hơn, mà việc học không đi xuống, đó là câu trả lời.
Áp lực từ xung quanh
Phần khó nhất thường không nằm ở con, mà ở cha mẹ. Khi con nhà hàng xóm học năm lớp, con mình học hai lớp, cha mẹ thấy bất an. Khi họp phụ huynh ai cũng bàn về lớp này lớp kia, không cho con học có cảm giác như bỏ rơi con.
Nhận ra nỗi sợ đó là của mình giúp tách nó ra khỏi nhu cầu thật của con. Con cần gì, và mình đang lo gì, là hai câu hỏi khác nhau.
Nhớ rằng mỗi đứa trẻ khác nhau. Có đứa khoẻ, thích học, học nhiều mà vẫn vui. Có đứa cần nhiều thời gian nghỉ hơn. So sánh lịch học của con với con nhà khác cũng vô ích như so sánh cỡ giày.
Và nhớ mục tiêu dài hạn: một người trưởng thành tự học được, yêu việc học, khoẻ mạnh. Không phải một đứa trẻ học nhiều nhất lớp năm nay.
Giữ khoảng trống cho con
Hãy giữ một vài khoảng trống cố định trong tuần mà không ai được lấp vào: một buổi chiều cuối tuần, một buổi tối giữa tuần. Coi nó quan trọng như một lớp học.
Trong khoảng trống đó, đừng tổ chức hoạt động cho con. Để con tự quyết. Có thể con sẽ nằm dài, có thể con sẽ đi chơi với bạn trong xóm, có thể con sẽ đọc truyện. Hạn chế màn hình trong những khoảng này để con có dịp tự tìm việc.
Cả nhà cũng có thể có những khoảng trống chung: đi dạo không mục đích, nấu một bữa ăn cùng nhau, ngồi ngoài ban công nói chuyện.
Tuổi thơ không phải là một cuộc chạy tiếp sức để tới đại học. Nó là một phần của cuộc đời, xứng đáng được sống. Tuần này, bạn có thể trả lại cho con khoảng trống nào?
Câu hỏi thường gặp
Học thêm có phải lúc nào cũng xấu?
Không. Học thêm có thể giúp con bù phần yếu, theo đuổi sở thích, hoặc được học với thầy cô giỏi. Vấn đề chỉ nảy sinh khi học thêm quá nhiều, lấn hết thời gian nghỉ, ngủ và tự chơi.
Để con chán có làm con lười không?
Thường không. Trẻ được chán một cách lành mạnh sẽ học cách tự tìm việc để làm. Nếu mọi lúc chán đều được lấp bằng màn hình, con mới khó phát triển khả năng này.
Làm sao biết con học thêm vì thích hay vì bị ép?
Hỏi con, quan sát thái độ của con trước và sau buổi học, xem con có tự nhắc tới lớp học đó với sự hào hứng không. Trẻ thích một lớp thường tự kể về nó.
Trẻ cần bao nhiêu thời gian rảnh mỗi ngày?
Không có con số cố định cho mọi trẻ. Quan trọng là mỗi ngày con có một khoảng không bị sắp xếp, và mỗi tuần có vài buổi trống hoàn toàn.
Bỏ bớt lớp học thêm có làm con tụt lại?
Có thể ở một số môn trong ngắn hạn, cũng có thể không. Nhiều trẻ học tốt hơn khi được ngủ đủ và có thời gian tự học. Hãy thử, quan sát và điều chỉnh cùng con.
